Quan trắc không khí là hoạt động phân tích và đánh giá các chất ô nhiễm trong không khí. Để đáp ứng các quy định ngày càng nghiêm ngặt của pháp luật, việc xác định đúng các thông số quan trắc không khí phổ biến là bước khởi đầu quan trọng. Trong bài viết dưới đây, Việt ECO sẽ chia sẻ những nhóm thông số quan trắc không khí phổ biến mới nhất theo QCVN 05:2023/BTNMT. Qua đó giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống quan trắc không khí phù hợp.
Thông số quan trắc không khí là gì?
Thông số quan trắc không khí là các đại lượng vật lý, hóa học hay sinh học được đo lường và phân tích theo chu kỳ hoặc liên tục tại một khu vực nhất định. Những thông số này được dùng để đánh giá mức độ sạch, thành phần và trạng thái ô nhiễm của không khí.
Các thông số quan trắc sẽ phản ánh chất lượng không khí ở thời điểm nhất định. Cơ quan quản lý và doanh nghiệp sử dụng thông số này để:
- Cơ sở đánh giá tuân thủ pháp lý: Kết quả đo đạc các thông số là căn cứ pháp lý để cơ quan quản lý và doanh nghiệp so sánh với các Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia như QCVN 05:2023/BTNMT hoặc QCVN 19:2009/BTNMT. Qua đó xác định hoạt động phát thải có vượt ngưỡng cho phép hay không.
- Cảnh báo và bảo vệ sức khỏe: Cung cấp dữ liệu thời gian thực để tính toán Chỉ số Chất lượng Không khí (AQI), đưa ra cảnh báo sớm cho cộng đồng về các đợt ô nhiễm nghiêm trọng.
- Tối ưu chi phí đầu tư trạm đo: Mỗi ngành nghề sản xuất luyện kim, xi măng, hóa chất, xử lý rác có đặc thù phát thải riêng. Việc chọn đúng thông số cần đo giúp doanh nghiệp cấu hình chính xác thiết bị phân tích trong hệ thống trạm quan trắc tránh lãng phí ngân sách vào các cảm biến không cần thiết.
Các nhóm thông số quan trắc không khí phổ biến
Các thông số quan trắc không khí hiện nay được chia ra thành 3 nhóm chính là: bụi, khí ô nhiễm và các thông số khí tượng. Mỗi nhóm thông số sẽ phản ánh một nguồn phát sinh ô nhiễm khác nhau. Cụ thể:
Nhóm thông số bụi mịn
Bụi lơ lửng là dạng ô nhiễm phổ biến và dễ nhận biết nhất tại các đô thị, khu công nghiệp và vùng sản xuất. Trong kỹ thuật quan trắc, hạt bụi được phân loại dựa trên đường kính khí động học (μm) để đánh giá mức độ phát tán và khả năng tác động đến sức khỏe. Nhóm thông số bụi mịn bao gồm:
- PM2.5: Đo các hạt bụi mịn có đường kính từ 2,5 µm trở xuống, có thể đi sâu vào phổi. Nguồn chính là khói xe, đốt rác và đun nấu bằng than củi.
- PM10: Đo các hạt bụi có đường kính từ 10 µm trở xuống, thường đến từ bụi đường và hoạt động xây dựng.
- TSP: Tổng số lượng bụi lơ lửng, hữu ích với nhà gần xưởng gỗ, mỏ đá hoặc bãi vật liệu.
Nhóm các chất ô nhiễm dạng khí độc hại
Đây là nhóm các chất khí ô nhiễm phát sinh ra từ phản ứng cháy nhiên liệu hóa thạch trong các lò hơi công nghiệp, động cơ đốt trong và phản ứng quang hóa. Dưới đây là nhóm các thông số cơ bản:
- Lưu huỳnh Đioxit (SO2): Đây là loại khí không màu nhưng có mùi hắc đặc trưng. Khí SO2 sinh ra khi đốt cháy các nhiên liệu chứa lưu huỳnh như than đá, dầu F.O hoặc phát sinh trong các công đoạn luyện kim.
- Nito Dioxit (NO2): Khí NO2 có màu nâu đỏ, mùi hắc được hình thành từ phản ứng oxi hóa nitơ ở nhiệt độ cao trong các động cơ đốt trong và lò nhiệt công nghiệp.
- Cacbon Monoxit (CO): Đây là loại khí không màu, không mùi, không vị được hình thành từ quá trình cháy không hoàn toàn của các hợp chất chứa cacbon khi thiếu oxy.
- Ozon (O3): Ozon ở tầng đối lưu là chất ô nhiễm thứ cấp hình thành do phản ứng quang hóa giữa NOx và các hợp chất hữu cơ bay hơi dưới tác động của ánh sáng mặt trời.
Các khí này thường được đo bằng cảm biến điện hóa. Bạn nên chọn từng thông số theo nguồn ô nhiễm thực tế quanh nhà. Ví dụ, nhà mặt đường nên cân nhắc NO₂, còn nhà dùng bếp than cần chú ý CO.
>>>CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM: Quan trắc ô nhiễm không khí
Nhóm các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs)
Trong các ngành sản xuất đặc thù như hóa chất, chế biến khoáng sản hoặc xử lý chất thải, việc giám sát các hợp chất hữu cơ bay hơi và khí gây mùi độc hại là quy định bắt buộc.
- TVOC và HCHO: Phát sinh khi sơn tường, lắp nội thất gỗ công nghiệp hoặc mua đồ nội thất mới.
- Hydro sulfua (H2S): Phát sinh từ quá trình phân hủy sinh học trong các trạm xử lý nước thải, khu liên hợp xử lý rác hoặc nhà máy sản xuất giấy. Khí có mùi trứng thối đặc trưng và tính ăn mòn thiết bị rất cao.
- Amoniac (NH3): Phổ biến tại các nhà máy sản xuất phân bón, hóa chất công nghiệp và hệ thống trang trại chăn nuôi quy mô lớn.
Nhóm các thông số khí tượng phụ trợ
Ngoài ba thông số cơ bản trên, các bạn cũng phải quan tâm đến nhóm thông số khí tượng phụ trợ. Tuy không trực tiếp gây ô nhiễm nhưng các yếu tố này lại đóng vai trò là biến số điều khiển sự khuếch tán, di chuyển và chuyển hóa của các chất ô nhiễm. Cụ thể:
- Nhiệt độ và độ ẩm: Tác động trực tiếp đến tốc độ phản ứng quang hóa, sự ngưng tụ và gia tăng kích thước của hạt bụi mịn.
- Hướng gió và tốc độ gió: Quyết định hướng phát tán và quãng đường di chuyển của dòng khí thải.
- Áp suất khí quyển: Thông số này ảnh hưởng đến quá trình chuẩn hóa dữ liệu nồng độ khí về điều kiện tiêu chuẩn.
- Bức xạ mặt trời: Tác động đến các phản ứng quang hóa tạo ra ô nhiễm thứ cấp như ozone.
Cách xác định thông số và lắp đặt hệ thống quan trắc phù hợp
Đối với các doanh nghiệp sản xuất, việc lắp đặt hệ thống quan trắc không khí không chỉ để theo dõi chất lượng không khí mà còn gắn với nghĩa vụ tuân thủ pháp luật. Nếu chọn sai thông số có thể dẫn đến việc dữ liệu không đạt yêu cầu và phải lắp đặt lại gây tốn kém chi phí. Dưới đây là các bước giúp doanh nghiệp xác định đúng đối tượng cần quan trắc, bộ thông số và cấu hình hệ thống:
Bước 1: Xác định nghĩa vụ quan trắc của cơ sở
Trước tiên, bạn cần xác định cơ sở thuộc nhóm lắp đặt hệ thống quan trắc bắt buộc hay tự nguyện. Theo đó:
- Đối tượng bắt buộc phải lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục: Các dự án, cơ sở thuộc đối tượng quy định tại Điều 97, Điều 98 và các Phụ lục XXVIII, XXIX Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
- Đối tượng bắt buộc phải lắp đặt trạm quan trắc định kỳ: Đây là các cơ sở phải thực hiện quan trắc theo tần suất và thông số ghi trong giấy phép môi trường hoặc báo cáo đánh giá tác động môi trường của cơ sở.
- Đối tượng tự nguyện quan trắc: Là các cơ sở không thuộc hai nhóm trên nhưng vẫn có thể tự lắp đặt hệ thống quan trắc để theo dõi hiệu quả xử lý bụi, khí thải.
Bước 2: Xác định điểm cần quan trắc
Các bạn cần xác định vị trí khu vực cần thực hiện quan trắc trong cơ sở sản xuất. Dưới đây là ba vị trí cơ bản:
- Vị trí ống khói lò hơi, lò đốt, hệ thống xử lý bụi, khí thải.
- Vị trí trong xưởng sản xuất, kho hóa chất, khu vực sơn và khu xử lý.
- Khu vực ranh giới nhà máy, khu dân cư gần cơ sở.
Ba khu vực này sẽ cần lắp đặt hệ thống quan trắc với các thiết bị, quy chuẩn và cách đánh giá khác nhau. Do đó, các bạn nên xác định rõ cần quan trắc khu vực nào trước khi chọn thiết bị.
Bước 3: Chọn thông số quan trắc theo loại hình sản xuất
Bộ thông số phụ thuộc vào nguyên liệu, nhiên liệu và công nghệ của cơ sở. Dưới đây là gợi ý tham khảo theo nhóm ngành thường gặp:
- Lò hơi, lò đốt dùng than hay dầu cần quan trắc: Bụi mịn, SO2, NOx, CO, O2, nhiệt độ và lưu lượng khí thải.
- Nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng, xi măng, nghiền sàng cần quan trắc: Bụi tổng, bụi PM10, PM2.5.
- Xưởng chế biến gỗ, giấy hay may mặc cần quan trắc: Bụi mịn, bụi lơ lửng trong xưởng.
- Nhà sản xuất sơn, hóa chất và sản xuất nhựa cần quan trắc: Hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC), khí axit, dung môi đặc thù.
Bước 4: Lựa chọn giải pháp quan trắc phù hợp
Hiện nay có hai giải pháp quan trắc không khí được triển khai bao gồm:
- Quan trắc không khí tự động, liên tục: Phù hợp với các cơ sở sản xuất và nhà máy thuộc đối tượng bắt buộc hoặc cần giám sát chất lượng không khí liên tục.
- Quan trắc không khí định kỳ: Phù hợp với những đơn vị thuộc nhóm không bắt buộc lắp đặt hệ thống quan trắc không khí.
Việt ECO – Đơn vị cung cấp giải pháp quan trắc không khí uy tín, chuyên nghiệp
Với nhiều năm kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực quan trắc môi trường, Việt ECO sẽ mang đến giải pháp quan trắc không khí trọn gói từ A-Z. Chúng tôi cam kết với khách hàng:
- Cung cấp thiết bị quan trắc chuẩn quốc tế với nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
- Hỗ trợ thi công, lắp đặt và kết nối hệ thống Datalogger trực tiếp với Trung tâm dữ liệu của Sở TN&MT theo phương thức FTP/4G, đáp ứng Thông tư 10/2021/TT-BTNMT.
- Đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm của Việt ECO luôn sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật cho dự án từ A-Z bao gồm: tư vấn cấu hình, lắp đặt thiết bị, hiệu chuẩn đến bảo trì định kỳ.
Trong quá trình sử dụng hệ thống, nếu có bất cứ vấn đề gì phát sinh, khách hàng có thể liên hệ với Việt ECO qua số hotline: 0388 635 966 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh nhất!
Tạm kết:
Việc nắm rõ các thông số quan trắc không khí phổ biến giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư thiết bị phù hợp vừa tiết kiệm chi phí vừa đảm bảo tính tuân thủ pháp luật. Nếu các bạn vẫn còn băn khoăn không biết cần phải quan trắc những thông số nào, xin vui lòng liên hệ với Việt ECO qua số hotline: 0388 635 966. Đội ngũ nhân viên của công ty sẽ nhanh chóng hỗ trợ và tư vấn miễn phí!
